HISTORIE ZUIDERPARK

ZUIDERPARK: VAN VOLKSPARK TOT WERELDPARK


Zuiderpark

Dit immense stadspark tussen de bestaande wijken op Zuid en de nieuwbouw van de zuidelijke tuinsteden vormt een vrijetijdslandschap van 750 meter breed (noord-zuid) en 3 kilometer lang (oost-west). Het beslaat daarmee 180 hectare groene ruimte.

Alle volkstuincomplexen van Charlois, behalve de verenigingen Pomona en Heijplaat, liggen in het Zuiderpark, zoals dat in 1951 door Hanekroot en Bijhouwer is ontworpen (Dienst Stadsontwikkeling en Wederopbouw).

Ontwerp Zuiderparkgordel – een Volkspark voor Zuid

Het Zuiderpark is oorspronkelijk ontworpen als de Zuiderparkgordel en vormgegeven als Volkspark. Het Volkspark komt voort uit de Duitse stedenbouw, waar in de jaren 20 van de vorige eeuw dit soort programmatisch bepaalde parken aangelegd werden om te voldoen aan de toenemende recreatiebehoeft van stedelingen (lees: de arbeidersklasse). Klassieke stadsparken waren ingericht om te wandelen, te zitten en te kijken en waren gebaseerd op esthetische kriteria uit de tuinkunst. De aanleg van Volksparken markeert een overgang in de landschapsarchitectuur naar de aanleg van groengebieden gebaseerd op functionaliteit en gebruik. Functioneel is het Zuiderpark volgens deze gedachte uitverkaveld in ruimtes om te sporten, te tuinieren, te wandelen, in het gras te liggen, te zwemmem, varen, spelen en fietsen.

Eén van de uitgangspunten bij de planvorming was een eerder verrichte studie, waarbij de recreatiebehoefte van de Rotterdamse bevolking per leeftijdscategorie werd vastgesteld. Planologisch is het Zuiderpark onderdeel van het Uitbreidingsplan-in-hoofdzaak-Linker-Maasoever uit 1949 van Van Traa en Bos. Bos schreef eerder in ‘De stad der toekomst, de toekomst der stad’ dat het contact met groen en bodem een onderdeel moest vormen van het dagelijkse leven van de stadbewoner.

Geen wonder dat volkstuinen zo een prominente plaats in het park hebben gekregen. Als een van de volkstuincomplexen in het Zuiderpark is Volkstuinvereniging de Zandweg gesticht in 1959.

Ontwerp Zuiderparkgordel – een Volkspark voor Zuid

Het Zuiderpark is oorspronkelijk ontworpen als de Zuiderparkgordel en vormgegeven als Volkspark. Het Volkspark komt voort uit de Duitse stedenbouw, waar in de jaren 20 van de vorige eeuw dit soort programmatisch bepaalde parken aangelegd werden om te voldoen aan de toenemende recreatiebehoeft van stedelingen (lees: de arbeidersklasse). Klassieke stadsparken waren ingericht om te wandelen, te zitten en te kijken en waren gebaseerd op esthetische kriteria uit de tuinkunst. De aanleg van Volksparken markeert een overgang in de landschapsarchitectuur naar de aanleg van groengebieden gebaseerd op functionaliteit en gebruik. Functioneel is het Zuiderpark volgens deze gedachte uitverkaveld in ruimtes om te sporten, te tuinieren, te wandelen, in het gras te liggen, te zwemmem, varen, spelen en fietsen.

Eén van de uitgangspunten bij de planvorming was een eerder verrichte studie, waarbij de recreatiebehoefte van de Rotterdamse bevolking per leeftijdscategorie werd vastgesteld. Planologisch is het Zuiderpark onderdeel van het Uitbreidingsplan-in-hoofdzaak-Linker-Maasoever uit 1949 van Van Traa en Bos. Bos schreef eerder in ‘De stad der toekomst, de toekomst der stad’ dat het contact met groen en bodem een onderdeel moest vormen van het dagelijkse leven van de stadbewoner.

Luchtfoto van winkelcentrum Zuidplein, Ahoy’ en openluchtbad de Plompert omstreeks 1970.
Luchtfoto van winkelcentrum Zuidplein, Ahoy’ en openluchtbad de Plompert omstreeks 1970.

Geen wonder dat volkstuinen zo een prominente plaats in het park hebben gekregen. Als een van de volkstuincomplexen in het Zuiderpark is Volkstuinvereniging de Zandweg gesticht in 1951

Masterplan Zuiderpark, een Wereldpark op Zuid naar ontwerp van landschapsarchitect Ank Bleeker uit 2001.
Masterplan Zuiderpark, een Wereldpark op Zuid naar ontwerp van landschapsarchitect Ank Bleeker uit 2001.
fdruk van het plan voor de Zuiderparkgordel volgens het ontwerp van Hanekroot en Bijhouwer uit 1951, VTV de Zandweg is aangegeven met de rode stip.
fdruk van het plan voor de Zuiderparkgordel volgens het ontwerp van Hanekroot en Bijhouwer uit 1951, VTV de Zandweg is aangegeven met de rode stip.

.Masterplan Zuiderpark 2001 – een Wereldpark op Zuid

Tot de jaren 1970 functioneert het park goed, maar sinds zo’n dertig jaar heeft het functioneel ingerichte park te kampen met overlast en een afnemend bezoekersaantal. Om de koers te doorbreken opent Bram Peper in 1988 het eerste gratis toegankelijke Metropolis festival onder de naam ‘Rotterdams poppark’. Te weinig bezoekers, afwezigheid van allochtone bezoekers, een wijk,- in plaats van stadsfunctie vormen de aanleiding voor een opdracht aan landschapsarchitect Ank Bleeker in 1999 met als doel een grootscheepse herstructurering van Zuiderpark met meer variatie in de beplanting, nieuwe recreatieve elementen, een wandelpromenade, meer waterpartijen en minder wilde bosschages. In 2001 wordt het masterplan van Ank Bleeker voor de renovatie van Zuiderpark goedgekeurd. Het te ontwikkelen Wereldpark op Zuid moet méér-, jongere-, regionale-, en autochtone bezoekers opleveren. Middels een bewonersparticipatietraject, bestaand uit een doelgroepentraject (met allochtone vrouwen en jongeren) en een omwonendentraject, werd de invulling van het masterplan zorgvuldig afgestemd op de behoeften van de beoogde toekomstige gebruikers. Het masterplan voorziet in een grote waterplas centraal in het park en een promenade van de Valkenierswijde naar de Waalhaven. Voor het masterplan moeten bestaande groen- en recreatieve functies ruimte inleveren ten behoeve van de ruimtelijke kwaliteit van deze ruimte. Bestaande bomen (opgeschoten plantsoen) moeten wijken, de sportvelden krijgen een nieuwe oriëntatie in een smallere strook en de volkstuinverenigingen moeten een aantal hofjes inleverne.  Volkstuinvereniging de Zandweg en de Zuiderhof hebben voor de reconstructie van Zuiderpark in totaal 110 tuinen ingeleverd

 

Volkstuinvereniging de Zandweg in het gerenoveerde Zuiderpark.
Volkstuinvereniging de Zandweg in het gerenoveerde Zuiderpark.
Volkstuinvereniging in het Zuiderpark voor de renovatie.
Volkstuinvereniging in het Zuiderpark voor de renovatie.

 

 

 

Beplantingsplan horend bij het ontwerp voor de thematuinen in Zuiderpark.
Beplantingsplan horend bij het ontwerp voor de thematuinen in Zuiderpark.